Ponad dziewięć tysięcy dorosłych węgorzy europejskich przetransportowano z Zalewu Wiślanego do Zatoki Gdańskiej. Łącznie przewieziono 8,8 tony ryb, które dzięki tej operacji mają większą szansę na rozpoczęcie jednej z najbardziej niezwykłych wędrówek w świecie przyrody. Projekt MIGRACJE/26 to próba wsparcia odbudowy populacji gatunku, którego przyszłość od lat budzi poważne obawy naukowców.
Węgorz europejski walczy o przetrwanie
Węgorz europejski (Anguilla anguilla) należy do najbardziej fascynujących, ale jednocześnie najbardziej zagrożonych gatunków ryb występujących w europejskich wodach.
Jego cykl życiowy jest wyjątkowy. Węgorze dorastają w wodach śródlądowych, przybrzeżnych i słonawych, a po osiągnięciu dojrzałości rozpoczynają wielotysięcznokilometrową podróż przez Atlantyk do Morza Sargassowego. To właśnie tam znajduje się ich obszar rozrodu.
Problem polega na tym, że coraz mniej osobników ma możliwość bezpiecznego zakończenia swojego cyklu życiowego.
Przeszkody migracyjne, turbiny elektrowni wodnych, degradacja siedlisk, zanieczyszczenia, pasożyty oraz presja połowowa należą do czynników wpływających na kondycję populacji. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody klasyfikuje węgorza europejskiego jako gatunek krytycznie zagrożony wyginięciem.
Dlatego działania ochronne nie mogą ograniczać się wyłącznie do zarybiania. Równie ważne jest umożliwienie dorosłym osobnikom opuszczenia europejskich wód i podjęcia migracji rozrodczej.
9110 węgorzy przewiezionych do Zatoki Gdańskiej
Od 5 do 27 października 2026 roku Morski Instytut Rybacki – Państwowy Instytut Badawczy przeprowadził pilotażową operację wspomagania migracji węgorza europejskiego.
W ramach projektu MIGRACJE/26 odłowiono i przetransportowano 9110 węgorzy srebrzystych o łącznej masie około 8,8 tony.
Węgorze srebrzyste to osobniki znajdujące się w stadium przygotowania do migracji tarłowej. W tym okresie zachodzą u nich zmiany fizjologiczne umożliwiające podjęcie długiej wędrówki oceanicznej.
Ryby odławiano w Zalewie Wiślanym przy użyciu żaków, czyli pułapkowych narzędzi połowowych. Następnie oceniano ich kondycję oraz stopień przygotowania do migracji.
Wyselekcjonowane osobniki przewożono w specjalistycznych zbiornikach zapewniających odpowiednie warunki transportu, w tym właściwe natlenienie wody.
Ostatecznie węgorze wypuszczono do Zatoki Gdańskiej, umożliwiając im kontynuowanie naturalnej wędrówki.
Dlaczego ryby trzeba było przewozić samochodami?
To jedno z najważniejszych pytań związanych z projektem.
Zalew Wiślany jest akwenem podzielonym pomiędzy Polskę i Rosję. Naturalna droga migracji węgorzy przez Cieśninę Piławską prowadzi przez wody pozostające pod rosyjską jurysdykcją.
Według założeń projektu przeniesienie dorosłych osobników bezpośrednio do Zatoki Gdańskiej pozwala ograniczyć ich narażenie na śmiertelność i presję połowową na dalszym odcinku drogi przez Zalew Wiślany.
Nie oznacza to jednak, że przewiezione ryby automatycznie dotrą do Morza Sargassowego.
Transport eliminuje część zagrożeń na początkowym etapie migracji, ale nie usuwa wszystkich przeszkód, które węgorze napotkają później w Morzu Bałtyckim i Atlantyku.
Z punktu widzenia ochrony przyrody jest to więc działanie zwiększające szanse przeżycia, a nie gwarancja sukcesu rozrodczego.
Sto węgorzy z nadajnikami. Naukowcy sprawdzą, co wydarzy się dalej
Projekt MIGRACJE/26 nie ogranicza się do samego transportu ryb.
Sto węgorzy wyposażono w specjalne znaczniki akustyczne, które umożliwią badaczom śledzenie ich dalszego przemieszczania się.
Znakowanie przeprowadzili pracownicy Instytutu Rybactwa Śródlądowego – Państwowego Instytutu Badawczego na zlecenie MIR-PIB.
Nadajniki emitują sygnały możliwe do zarejestrowania przez odpowiednie odbiorniki rozmieszczone na trasie migracji.
Uzyskane informacje mogą pomóc naukowcom ustalić, jak szybko ryby przemieszczają się po uwolnieniu, jakie kierunki obierają i czy skutecznie opuszczają monitorowany obszar.
Trzeba jednak podkreślić, że znakowanie akustyczne nie jest równoznaczne z możliwością nieprzerwanego śledzenia węgorzy aż do Morza Sargassowego. Zakres obserwacji zależy od rozmieszczenia i zasięgu urządzeń odbiorczych.
Europejski plan odbudowy populacji
Projekt stanowi element działań wynikających z polskiego planu gospodarowania zasobami węgorza, realizowanego w ramach europejskich regulacji dotyczących ochrony gatunku.
Jednym z podstawowych celów unijnego systemu odbudowy zasobów jest zapewnienie możliwości ucieczki do morza co najmniej 40 proc. biomasy węgorzy srebrzystych, w odniesieniu do oszacowanego poziomu, jaki występowałby bez antropogenicznej ingerencji w populację.
To ważne rozróżnienie. Wskaźnik 40 proc. nie oznacza, że cztery na dziesięć przewiezionych węgorzy muszą dotrzeć do Morza Sargassowego. Jest to cel dotyczący biomasy osobników opuszczających obszary objęte planem gospodarowania zasobami.
Operacja została sfinansowana w ramach programu Fundusze Europejskie dla Rybactwa na lata 2021–2027, którego jednym z priorytetów jest wspieranie zrównoważonego rybołówstwa oraz odbudowy i ochrony żywych zasobów wodnych.
Sukces transportu to jeszcze nie sukces odbudowy populacji
Z perspektywy ochrony węgorza europejskiego przewiezienie ponad dziewięciu tysięcy dorosłych osobników jest przedsięwzięciem o wymiernej skali.
Nie należy jednak utożsamiać liczby uwolnionych ryb z liczbą osobników, które skutecznie dotrą do miejsc rozrodu.
O rzeczywistej wartości biologicznej operacji zdecydują między innymi przeżywalność po transporcie, zachowanie ryb po wypuszczeniu oraz ich zdolność do kontynuowania migracji.
Właśnie dlatego tak istotny jest naukowy komponent projektu.
Jeżeli badania potwierdzą, że przenoszone węgorze skutecznie podejmują dalszą wędrówkę, podobne działania mogą stać się jednym z narzędzi wspomagających ochronę tego gatunku.
Co projekt MIGRACJE/26 oznacza dla polskich wędkarzy?
Węgorz przez dziesięciolecia był jedną z najbardziej charakterystycznych ryb polskich jezior, rzek i wód przybrzeżnych. Dziś jego przyszłość zależy od znacznie większej liczby czynników niż sama gospodarka zarybieniowa.
Dla środowiska wędkarskiego projekt MIGRACJE/26 jest przypomnieniem, że ochrona zasobów rybnych nie kończy się na wpuszczeniu młodych ryb do wody.
Równie istotne jest zapewnienie dorosłym osobnikom możliwości zakończenia naturalnego cyklu życiowego.
Jednocześnie warto postawić pytania o dalszą ocenę przedsięwzięcia. Ile węgorzy skutecznie opuści rejon Zatoki Gdańskiej? Jakie będą wyniki monitoringu akustycznego? Czy pilotaż zostanie powtórzony w kolejnych latach i jakie koszty będą się z tym wiązać?
Na odpowiedzi trzeba będzie poczekać do publikacji wyników badań.
Bo w ochronie węgorza najważniejsze nie jest samo przewiezienie ryby z jednego akwenu do drugiego. Najważniejsze jest to, czy dzięki tej operacji rzeczywiście zwiększymy jej szansę na rozmnażanie i przetrwanie gatunku.



